Nội dung hữu ích không phải thứ sửa được sau khi viết xong, nó được quyết định ở khâu chọn chủ đề. Bài này đưa bốn cửa kiểm đặt vào đúng các mốc trong quy trình, mỗi cửa có tiêu chí đo được và quyền chặn bài đi tiếp.
Vì sao không sửa được ở khâu biên tập
Nội dung hữu ích không sinh ra ở khâu biên tập. Biên tập viên sửa được câu chữ, cấu trúc, độ dài. Họ không sửa được việc bài không có gì để nói.
Bài viết về một chủ đề mà người viết không có kinh nghiệm, không có dữ liệu, và không tiếp cận được người có cả hai thứ đó, sẽ luôn là bài tổng hợp lại thứ đã có trên mạng. Biên tập kỹ tới đâu cũng không đổi được điều đó.
Đây là lý do các cửa kiểm phải đặt ở phía trước. Bốn cửa dưới đây lần lượt hỏi bốn câu: chủ đề này có đáng viết không, ai đủ tư cách viết nó, bản thảo có phần riêng không, và bài có làm được điều đã hứa không.
Nguyên tắc chung: mỗi cửa có quyền chặn, và bài không qua cửa thì không đi tiếp. Cửa không có quyền chặn thì nó chỉ là một dòng trong tài liệu.
Cửa một: chủ đề có cho ra nội dung hữu ích không
Đặt ở lúc chốt danh sách chủ đề cho tháng. Bốn câu hỏi, mỗi câu trả lời được bằng có hoặc không.
Câu thứ nhất: có ai đang thật sự tìm chủ đề này không. Bằng chứng là dữ liệu truy vấn, câu hỏi trong hộp thư hỗ trợ, hoặc ghi chép cuộc gọi bán hàng. Không có bằng chứng thì bỏ.
Câu thứ hai: chúng ta có gì để nói mà nguồn khác không có. Có thể là dữ liệu riêng, kinh nghiệm thực địa, hay quyền tiếp cận một nhóm người. Không có gì thì bài sẽ chỉ là bản tổng hợp.
Câu thứ ba: nhóm kết quả đang đứng đầu có website cùng tầm với ta không. Toàn trang lớn hơn nhiều thì viết ra cũng không ai thấy.
Câu thứ tư: chủ đề này đã có ai trong nhà làm chủ chưa. Trùng thì gộp vào bài cũ thay vì viết mới.
Chủ đề qua được cả bốn câu mới vào danh sách. Trong thực tế, cửa này loại khoảng một nửa số ý tưởng, và đó chính là giá trị của nó.

Cửa hai: ai đủ tư cách viết
Cửa hai đặt ở lúc phân công, và nó quyết định phần lớn việc bài có thành nội dung hữu ích hay không.
Với chủ đề cần chuyên môn, người viết phải hoặc có chuyên môn đó, hoặc phỏng vấn được người có. Không đủ hai điều kiện thì đổi người hoặc hoãn bài.
Với chủ đề dựa trên dữ liệu riêng, người viết phải truy cập được dữ liệu đó. Giao bài rồi mới phát hiện không lấy được số là tình huống rất hay xảy ra.
Với mọi chủ đề, phải có tên một người thật đứng bài, và người đó phải có trang hồ sơ. Bài không ai đứng tên là dấu hiệu không ai chịu trách nhiệm về độ chính xác.
Cửa này cũng là chỗ chốt nguồn. Ghi rõ bài sẽ dựa vào nguồn nào, và nếu nguồn duy nhất là các bài khác trên mạng thì bài đó không nên viết.
Cửa ba: bản thảo có phần riêng không
Đặt ở lúc nhận bản thảo, trước khi biên tập. Ba phép kiểm, mỗi phép mất vài phút.
Phép kiểm thứ nhất: đếm số chi tiết cụ thể trong bài. Con số đo được, tên công cụ, ngưỡng, quy trình kiểm chứng. Bài dưới năm chi tiết như vậy trên một nghìn từ thường là bài tổng hợp.
Phép kiểm thứ hai: tìm phần nói rõ khi nào lời khuyên này không áp dụng. Nội dung hữu ích gần như luôn có phần đó, vì người thật sự làm việc đó biết các trường hợp ngoại lệ.
Phép kiểm thứ ba: xóa thử phần mở bài và phần kết, đọc lại thân bài. Nếu bỏ hai phần đó mà bài vẫn đủ nghĩa và vẫn dạy được điều gì, phần thân có thực chất.
Bài không qua ba phép kiểm này trả về kèm yêu cầu cụ thể: bổ sung chi tiết đo được, bổ sung phần ngoại lệ. Không trả về với nhận xét chung là bài chưa sâu.
Cửa bốn: bài có làm được điều đã hứa không
Cửa cuối đặt trước lúc xuất bản, và nó kiểm nội dung hữu ích từ góc nhìn người đọc.
Phép kiểm chính: đọc tiêu đề, viết ra một câu mô tả điều người đọc mong nhận được. Sau đó đọc bài và tự hỏi họ có nhận được đúng điều đó không.
Phép kiểm phụ: đưa bài cho một người chưa từng đọc nó, hỏi họ ba điều rút ra được sau khi đọc. Nếu ba điều đó là ba câu chung chung, bài chưa đạt.
Cửa này còn kiểm một thứ nữa: bài có làm người đọc phải quay lại tìm kiếm tiếp không. Nếu sau khi đọc họ vẫn phải gõ thêm một câu hỏi, phần đó nên nằm trong bài.
Ghi kết quả bốn cửa vào một bảng theo tháng để biết quy trình nội dung hữu ích đang nghẽn ở đâu. Cửa nào loại nhiều bài nhất là chỗ cần cải thiện ở khâu trước nó.
Dựng quy trình lần đầu thì hay vướng ở mấy chỗ dưới đây.
=== FAQ === Q: Bốn cửa kiểm làm chậm quy trình bao nhiêu? A: Cửa một và cửa hai gần như không tốn thêm thời gian vì chúng thay cho việc chốt chủ đề vốn đã có, còn cửa ba và bốn thêm khoảng hai mươi phút mỗi bài. Q: Nội dung hữu ích có nhất thiết phải dài không? A: Không, độ dài không liên quan, một bài tám trăm từ có năm chi tiết đo được hữu ích hơn hẳn bài ba nghìn từ chỉ diễn giải. Q: Ai nên giữ quyền chặn ở các cửa? A: Cửa một và hai nên do người phụ trách nội dung giữ, còn cửa ba và bốn do biên tập viên, nhưng quan trọng là quyền đó phải thật chứ không phải hình thức.
Nội dung hữu ích được quyết định ở khâu chọn chủ đề và chọn người viết, không ở khâu biên tập. Nên dựng cửa một cho danh sách chủ đề tháng tới ngay bây giờ, vì nó loại khoảng một nửa ý tưởng và phần bị loại chính là phần đáng lẽ tốn công viết mà không ai đọc.








