Mục lục bài viết6 mục
Một tệp âm thanh không cho công cụ tìm kiếm bất cứ thứ gì để đọc, nên toàn bộ cơ hội được tìm thấy nằm ở phần văn bản bạn viết kèm. Bài này đưa cấu trúc show notes theo sáu khối, quy trình xử lý transcript, và bản mẫu điền sẵn dùng được ngay cho tập tiếp theo.
Vì sao show notes theo kiểu danh sách mốc thời gian không đủ
Kiểu phổ biến nhất là một đoạn giới thiệu hai câu, rồi danh sách mốc thời gian, rồi vài liên kết. Kiểu này phục vụ người đã quyết định nghe, và nó làm tốt việc đó.
Nhưng nó không phục vụ người chưa biết tập này nói gì. Một danh sách mốc thời gian không trả lời câu hỏi nào, không chứa câu văn hoàn chỉnh, và gần như không có gì để khớp với truy vấn.
Hệ quả là trang của tập đó gần như không xuất hiện trên kết quả tìm kiếm, và toàn bộ lượt nghe phải đến từ người đã theo dõi sẵn. Chương trình không có đường để lớn thêm.
Show notes viết đúng phục vụ cả hai nhóm: người đã nghe cần mốc thời gian, người chưa nghe cần biết tập này giải quyết vấn đề gì cho họ. Sáu khối dưới đây bố trí cả hai mà không dài thêm bao nhiêu.
Sáu khối của một show notes đầy đủ cho mỗi tập
Khối một của show notes là đoạn trả lời, ba tới bốn câu, đặt ngay dưới tiêu đề. Nó nói tập này trả lời câu hỏi gì và kết luận chính là gì. Viết như thể người đọc sẽ không nghe: nếu họ chỉ đọc bốn câu này thì họ vẫn mang về được một thứ dùng được.
Khối hai là danh sách những điều người nghe sẽ biết sau tập, ba tới năm dòng, mỗi dòng một câu hoàn chỉnh chứ không phải cụm từ rời. Câu hoàn chỉnh khớp với truy vấn tốt hơn hẳn cụm rời.
Khối ba là phần tóm tắt theo chủ đề, khoảng ba trăm tới năm trăm từ, viết như một bài viết ngắn. Đây là khối mang lại nhiều nhất cho phần tìm kiếm và cũng là khối hay bị bỏ nhất trong show notes thông thường.
Khối bốn là danh sách mốc thời gian. Giữ nguyên vì nó phục vụ người đã nghe. Đặt sau khối ba chứ không đặt lên đầu.
Khối năm là thông tin về khách mời nếu có, kèm liên kết tới nơi họ hoạt động. Phần này tạo cơ hội được dẫn lại từ website của khách mời.
Khối sáu là các liên kết được nhắc tới trong tập, nhóm theo chủ đề chứ không theo thứ tự xuất hiện.
Sáu khối show notes này gói trong khoảng bảy trăm tới một nghìn từ cho mỗi tập, chưa tính transcript.
Quy trình xử lý transcript
Bước một là lấy bản tự động từ công cụ chuyển giọng nói thành văn bản. Phần lớn nền tảng lưu trữ podcast đã có sẵn tính năng này, hoặc dùng công cụ riêng.
Bước hai là soát lại đúng hai nhóm từ: tên riêng và thuật ngữ chuyên ngành. Đây là hai nhóm máy hay sai nhất, và cũng chính là hai nhóm người ta gõ khi tìm kiếm. Bỏ qua bước này thì transcript đầy lỗi ở đúng chỗ quan trọng.
Bước ba là chia đoạn và thêm tiêu đề phụ. Một khối văn bản năm nghìn từ không xuống dòng thì không ai đọc và cũng khó khớp với truy vấn cụ thể. Thêm một tiêu đề phụ sau mỗi vài phút nội dung, đặt tên theo nội dung đoạn đó.
Bước bốn là bỏ các từ đệm và câu lặp của lời nói. Không cần viết lại thành văn viết, chỉ cần bỏ phần nhiễu để đọc được.
Bước năm là quyết định đặt transcript ở đâu. Đặt trực tiếp trên trang của tập là tốt nhất cho phần tìm kiếm. Nếu quá dài, đặt trong phần thu gọn có nút mở rộng, với điều kiện nội dung vẫn nằm trong mã nguồn chứ không tải khi bấm.
Điểm cuối quan trọng: đừng đặt transcript ở một trang riêng tách khỏi trang của tập. Làm vậy chia đôi tín hiệu giữa hai trang và cả hai đều yếu đi.
Bản show notes điền sẵn dùng được ngay
Số liệu và kết quả trong ví dụ dưới đây là bản dựng cho một tình huống giả định, không phải bản ghi lấy từ một website cụ thể.
Tiêu đề tập: Cách kiểm kê hàng cuối ngày khi cửa hàng chỉ có một người bán
Khối một: Kiểm kê cuối ngày ở cửa hàng một người bán không cần đếm toàn bộ hàng. Cách làm được nhiều chủ cửa hàng dùng là đếm xoay vòng theo nhóm, mỗi ngày một nhóm, kết hợp với đối chiếu nhanh nhóm hàng bán chạy. Tập này đi qua quy trình mười lăm phút và các mẫu sổ ghi kèm.
Khối hai: Sau tập này bạn sẽ biết cách chia hàng thành các nhóm đếm xoay vòng theo tần suất bán. Bạn sẽ biết nhóm hàng nào phải đếm mỗi ngày và nhóm nào đếm mỗi tuần. Bạn sẽ có một mẫu sổ ghi dùng được ngay từ tối nay.
Khối ba là phần tóm tắt bốn trăm từ, viết như một bài ngắn về ba nội dung chính của tập.
Khối bốn là mốc thời gian: phút thứ hai nói về vì sao đếm toàn bộ mỗi ngày là không khả thi, phút thứ chín nói về cách chia nhóm, phút thứ mười tám nói về mẫu sổ ghi.
Khối năm là thông tin khách mời kèm liên kết. Khối sáu là hai liên kết tới mẫu sổ và một bài viết liên quan.
Điểm đáng chú ý trong bản mẫu này: khối một và khối hai cộng lại đã trả lời được câu hỏi chính, nên người chỉ đọc mà không nghe vẫn mang về được thứ dùng được. Đó chính là thứ khiến trang này có cơ hội xuất hiện trên kết quả tìm kiếm.
Cách chọn tiêu đề tập đi kèm show notes
Tiêu đề là trường có ảnh hưởng lớn nhất trong toàn bộ phần văn bản, vì nó vừa hiển thị trong ứng dụng nghe vừa là thẻ tiêu đề của trang web.
Ba nguyên tắc. Nguyên tắc một là chứa đúng cụm mà người ta gõ, đặt ở nửa đầu. Nguyên tắc hai là mô tả kết quả người nghe nhận được, không dùng lối gợi mở kiểu điều bất ngờ về một chủ đề nào đó. Nguyên tắc ba là không đánh số tập trong tiêu đề hiển thị, hoặc nếu có thì đặt ở cuối, vì số tập không giúp ai tìm thấy bạn.
Cách kiểm nhanh trước khi chốt tiêu đề: gõ nó vào ô tìm kiếm và xem có ai đang tìm cụm tương tự không, qua phần gợi ý tự động. Nếu không có gợi ý nào gần, khả năng cao bạn đang đặt tên theo cách chỉ có nghĩa với người trong chương trình.
Với các tập phỏng vấn, đừng đặt tiêu đề chỉ là tên khách mời. Trừ khi khách mời đã nổi tiếng tới mức có người tìm theo tên, tiêu đề nên nói về chủ đề và để tên khách mời ở phần mô tả.
Bổ sung show notes cho các tập cũ
Nếu chương trình đã chạy nhiều tập mà chưa có show notes tử tế, đừng viết lại toàn bộ. Ba bước theo thứ tự hiệu quả.
Bước một là mở Search Console và xem những trang tập nào đã có lần hiển thị dù thứ hạng thấp. Nhóm này đã được coi là có liên quan, nên bổ sung văn bản cho chúng có tỷ lệ thành công cao nhất.
Bước hai là chọn các tập có chủ đề còn giá trị theo thời gian, bỏ qua các tập bàn về sự kiện đã qua.
Bước ba là làm theo lô, khoảng năm tập mỗi tuần, và ưu tiên bổ sung khối một, hai và ba trước. Transcript cho tập cũ có thể làm sau.
Đo kết quả theo quý bằng số trang tập có lượt hiển thị, chứ không đo bằng lượt nghe, vì lượt nghe chịu ảnh hưởng của quá nhiều yếu tố khác.
=== FAQ === Q: Transcript nên đặt trước hay sau show notes? A: Đặt sau, vì show notes phục vụ người đang quyết định có nghe không còn transcript phục vụ người muốn tra lại nội dung, và thứ tự này khớp với thứ tự nhu cầu. Q: Có nên dịch transcript sang ngôn ngữ khác không? A: Chỉ nên khi bạn thật sự nhắm tới thị trường đó và có người soát bản dịch, vì bản dịch máy chưa hiệu đính tạo ra nhiều trang chất lượng thấp trên cùng tên miền. Q: Show notes bao nhiêu từ là đủ? A: Khoảng bảy trăm tới một nghìn từ cho sáu khối là mức hợp lý, và nếu ngắn hơn ba trăm từ thì thường là bạn đang thiếu khối tóm tắt theo chủ đề.
Phần văn bản kèm theo không phải phụ trợ mà là toàn bộ thứ máy đọc được về tập của bạn. Nên áp cấu trúc sáu khối cho tập tiếp theo ngay khi thu xong, vì viết mới theo khuôn dễ hơn nhiều so với sửa lại show notes cũ, và nó cho bạn một bản mẫu để nhân ra về sau.
